IBPS लिपिक (Clerk): परीक्षेचे स्वरूप, पेपर पॅटर्न व अभ्यासक्रम

पदे: सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांमध्ये ग्राहक सेवा सहयोगी (लिपिक)

पात्रता: पदवी; वय २० ते २८ (केंद्राच्या नियमांनुसार सवलत); संगणक ज्ञान; राज्याची भाषा (महाराष्ट्रासाठी मराठी) येणे आवश्यक

अधिकृत संकेतस्थळ: https://www.ibps.in

1. पूर्व परीक्षा

मराठीसह १३ प्रादेशिक भाषांत (English विभाग वगळून). प्रत्येक विभागाला २० मिनिटे; प्रत्येक चुकीसाठी ०.२५ गुण वजा.

2. मुख्य परीक्षा

गुणवत्ता यादी मुख्य परीक्षेवर. प्रत्येक चुकीसाठी त्या प्रश्नाच्या गुणांच्या १/४ वजा. त्यानंतर राज्याच्या भाषेची चाचणी (LPT).

3. भाषा प्राविण्य चाचणी (LPT)

१० वी / १२ वी ला मराठी विषय असल्यास चाचणी लागत नाही.

बुद्धिमत्ता चाचणी

• अंक व अक्षर मालिका: अंकमालिका, अक्षरमालिका, गहाळ पद
• सादृश्यता व वर्गीकरण: समसंबंध, गटात न बसणारे पद
• सांकेतिक भाषा: अक्षर व अंक सांकेतिक भाषा
• नातेसंबंध व दिशा: रक्तनाती, दिशा व अंतर
• क्रम, रांग व बैठक व्यवस्था: रांगेतील स्थान, वर्तुळाकार बैठक
• घड्याळ व दिनदर्शिका: काट्यांमधील कोन, वार काढणे
• वेन आकृती व आकृत्या: वेन आकृती, आकृती मोजणे, आरसा प्रतिमा
• तर्क व निष्कर्ष: विधान-निष्कर्ष, विधान-गृहितक, कारण-परिणाम
• कोडी, असमानता व न्यायवाक्य: बैठक व्यवस्था कोडी, मजला/पेटी कोडी, असमानता, न्यायवाक्य (Syllogism), इनपुट-आउटपुट

अंकगणित

• संख्याज्ञान: संख्यांचे प्रकार, विभाज्यतेच्या कसोट्या, लसावि-मसावि, अपूर्णांक-दशांश
• सरासरी, गुणोत्तर व प्रमाण: सरासरी, गुणोत्तर-प्रमाण, भागीदारी, मिश्रण
• शेकडेवारी, नफा-तोटा व व्याज: शेकडेवारी, नफा-तोटा, सूट, सरळव्याज, चक्रवाढव्याज
• काळ-काम-वेग: काळ-काम, नळ-टाकी, वेळ-अंतर-वेग, आगगाडी, बोट-प्रवाह
• वय, घातांक व वर्गमूळ: वयावरील उदाहरणे, घातांक, वर्ग-वर्गमूळ, घन-घनमूळ
• मापन (क्षेत्रफळ व घनफळ): आयत, त्रिकोण, वर्तुळ, घन, इष्टिकाचिती, वृत्तचिती
• सांख्यिकी व माहिती विश्लेषण: मध्य, मध्यगा, बहुलक, तक्ते व आलेख यांचे विश्लेषण
• सरलीकरण, अंदाजे मूल्य व समीकरणे: BODMAS, सरलीकरण, अंदाजे मूल्य, चुकीची संख्या मालिका, द्विघात समीकरणांची तुलना

English

• Parts of Speech: Noun, pronoun, adjective, verb, adverb, preposition, conjunction
• Tenses & Verb forms: 12 tenses, subject-verb agreement, modals
• Articles & Prepositions: a/an/the usage, common prepositions
• Voice & Narration: Active-passive, direct-indirect speech
• Vocabulary: Synonyms, antonyms, one-word substitution, spelling
• Idioms & Phrases: Common idioms, phrasal verbs
• Error spotting & Sentence improvement: Common grammatical errors, sentence correction
• Comprehension: Passage reading and inference

संगणक ज्ञान

• संगणकाची ओळख व हार्डवेअर: संगणकाच्या पिढ्या, CPU, मेमरी (RAM/ROM), इनपुट-आउटपुट उपकरणे, स्टोरेज
• सॉफ्टवेअर व ऑपरेटिंग सिस्टीम: सिस्टीम व ॲप्लिकेशन सॉफ्टवेअर, Windows, फाइल व फोल्डर, शॉर्टकट की
• MS Office: Word, Excel (सूत्रे, फंक्शन), PowerPoint — महत्त्वाचे पर्याय व शॉर्टकट
• इंटरनेट व ई-मेल: WWW, ब्राउझर, URL, ई-मेल (CC/BCC), सर्च इंजिन, क्लाउड
• नेटवर्किंग: LAN/MAN/WAN, टोपोलॉजी, IP पत्ता, मॉडेम, राउटर, प्रोटोकॉल
• सायबर सुरक्षा: व्हायरस, मालवेअर, फिशिंग, फायरवॉल, पासवर्ड व OTP सुरक्षा
• संक्षिप्त रूपे व संख्या पद्धती: महत्त्वाची संक्षिप्त रूपे, बायनरी-दशमान रूपांतर, डेटाबेस मूलभूत

बँकिंग व आर्थिक जागरूकता

• भारतीय बँकिंग प्रणाली: बँकांचे प्रकार, सार्वजनिक/खासगी/सहकारी/ग्रामीण बँका, राष्ट्रीयीकरण, विलीनीकरण
• RBI व पतधोरण: RBI ची कार्ये, रेपो/रिव्हर्स रेपो, CRR, SLR, MSF, पतधोरण समिती
• बँकिंग संज्ञा व खाती: खात्यांचे प्रकार, KYC, NPA, बेसल नियम, चेक व ड्राफ्ट, कर्जांचे प्रकार
• डिजिटल पेमेंट: UPI, NEFT, RTGS, IMPS, NPCI, RuPay, आधार आधारित पेमेंट
• आर्थिक समावेशन योजना: जन धन, मुद्रा, अटल पेन्शन, PM जीवन ज्योती व सुरक्षा विमा, स्टँड-अप इंडिया
• विमा, शेअर बाजार व नियामक: SEBI, IRDAI, PFRDA, NABARD, SIDBI, शेअर बाजार, म्युच्युअल फंड

अर्थव्यवस्था

• मूलभूत संकल्पना व राष्ट्रीय उत्पन्न: GDP, GNP, दरडोई उत्पन्न, क्षेत्रे, महागाई
• नियोजन व नीती आयोग: पंचवार्षिक योजना, नीती आयोग, आर्थिक सुधारणा १९९१
• बँकिंग व चलनविषयक धोरण: RBI ची कार्ये, रेपो-रिव्हर्स रेपो, CRR-SLR, बँकांचे प्रकार, आर्थिक समावेशन
• राजकोषीय धोरण व अर्थसंकल्प: अर्थसंकल्पाचे प्रकार, तूट, कर रचना, GST, वित्त आयोग
• कृषी अर्थव्यवस्था: हरितक्रांती, MSP, कृषी पत, सिंचन, महाराष्ट्रातील शेती
• उद्योग, सेवा व परकीय व्यापार: औद्योगिक धोरण, MSME, परकीय व्यापार, WTO, परकीय गुंतवणूक
• दारिद्र्य, बेरोजगारी व योजना: दारिद्र्यरेषा, बेरोजगारीचे प्रकार, महत्त्वाच्या केंद्र व राज्य योजना, HDI
• महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: आर्थिक पाहणी अहवालातील ठळक मुद्दे, राज्याचे उत्पन्न, प्रमुख उद्योग
• शासकीय अर्थव्यवस्था: अर्थसंकल्प प्रक्रिया, शासकीय लेखा, लेखापरीक्षा, संचित निधी, आकस्मिकता निधी

चालू घडामोडी

• महाराष्ट्र: राज्य शासनाचे निर्णय, योजना, नियुक्त्या
• राष्ट्रीय: केंद्र शासनाचे निर्णय, अहवाल, निर्देशांक
• आंतरराष्ट्रीय: परिषदा, करार, जागतिक संस्था
• आर्थिक: RBI, अर्थसंकल्प, आर्थिक आकडेवारी
• विज्ञान-तंत्रज्ञान: अवकाश, संरक्षण, शोध
• क्रीडा: स्पर्धा, विजेते, विक्रम
• पुरस्कार व नियुक्त्या: राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार, महत्त्वाच्या नियुक्त्या