२३ ऑक्टोबर २०२६ चालू घडामोडी (मराठी)
MPSC व सरळसेवा परीक्षांसाठी ७ महत्त्वाच्या बातम्या. या दिवसाची क्विझ सोडवा →
📲 WhatsApp वर शेअर करा
पर्यावरणसंयुक्त राष्ट्रांच्या 'लॉस अँड डॅमेज फंड'मधून नेपाळला पहिली मदत
ऑगस्टमध्ये आलेल्या विनाशकारी भोटेकोशी पुरानंतर नेपाळला संयुक्त राष्ट्रांच्या लॉस अँड डॅमेज फंडातून २१.६ दशलक्ष डॉलर्स मिळणार आहेत. हवामान बदलाशी संबंधित नुकसानासाठी या जागतिक निधीने एखाद्या विशिष्ट देशासाठी रक्कम राखून ठेवण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. १५ मार्च २०२६ पर्यंत २७ देशांनी या निधीसाठी ८२२.०६ दशलक्ष डॉलर्सचे वचन दिले होते.
📌 परीक्षेसाठी: लॉस अँड डॅमेज फंडवर COP27 (शर्म अल-शेख, २०२२) मध्ये सहमती झाली.
महाराष्ट्रराहुल नार्वेकर CPA आंतरराष्ट्रीय कार्यकारी समितीवर भारताचे प्रतिनिधी
महाराष्ट्र विधानसभेचे अध्यक्ष ॲड. राहुल नार्वेकर यांची राष्ट्रकुल संसदीय मंडळाच्या (CPA) आंतरराष्ट्रीय कार्यकारी समितीवर भारत विभागाचे प्रतिनिधी म्हणून निवड झाली आहे. गेल्या महिन्यात केपटाऊन येथे झालेल्या CPA सर्वसाधारण सभेपूर्वी या निवडीवर शिक्कामोर्तब झाले होते. लंडनस्थित ही संस्था राष्ट्रकुल देशांच्या विधिमंडळांमध्ये सहकार्य, लोकशाही मूल्ये आणि सुशासनाला प्रोत्साहन देते. नार्वेकर CPA महाराष्ट्र शाखेचे पदसिद्ध सह-अध्यक्षही आहेत.
📌 परीक्षेसाठी: राष्ट्रकुल संसदीय मंडळाची (CPA) स्थापना १९११ मध्ये झाली असून मुख्यालय लंडन येथे आहे.
अर्थव्यवस्थाहुथी हल्ल्यांमुळे कच्च्या तेलाच्या किमती सहा महिन्यांच्या उच्चांकाजवळ
सौदी अरेबियाच्या नागरी व ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर हुथी बंडखोरांनी हल्ले केल्यानंतर ब्रेंट क्रूडचा दर एका दिवसात प्रति बॅरल ११४.९४ डॉलर्सपर्यंत पोहोचला. चालू महिन्यात भारताच्या कच्च्या तेल बास्केटची सरासरी किंमत १२०.०८ डॉलर्स राहिली आहे. याचा परिणाम म्हणून अदानी टोटल गॅसने सीएनजीच्या दरात प्रति किलो ₹४.४५ वाढ केली. आयातीवर अवलंबून असलेल्या भारतासाठी ही महागाई चिंतेची बाब आहे.
आंतरराष्ट्रीयरशिया-नाटो तणावात एस्टोनियाकडून लष्करी रणनीतीत मोठे बदल
रशियाच्या नाटोच्या पूर्व सीमेवरील 'ग्रे-झोन' डावपेचांमुळे एस्टोनियाने आपल्या लष्करी धोरणात फेरबदल केले आहेत. सैन्य सीमेजवळ हलवले जात असून लांब पल्ल्याच्या शस्त्रांत गुंतवणूक होत आहे. २०२६ मध्ये संरक्षण खर्च ४२ टक्क्यांनी वाढून २.४ अब्ज युरो, म्हणजे जीडीपीच्या सुमारे ५.४ टक्के होणार आहे. नाटोच्या अग्रिम संरक्षणांतर्गत ब्रिटनचे सुमारे १,२०० सैनिक तिथे तैनात आहेत.
📌 परीक्षेसाठी: परीक्षेसाठी: नाटोचे मुख्यालय ब्रुसेल्स (बेल्जियम) येथे आहे; एस्टोनिया बाल्टिक देश असून त्याची राजधानी टॅलिन आहे.
पर्यावरणविक्रमी प्रशांत उष्णतेमुळे २०२६-२७ मध्ये तीव्र एल निनोची शक्यता
प्रशांत महासागरातील विक्रमी उष्णतेमुळे २०२६-२७ मध्ये अत्यंत तीव्र एल निनो तयार होत आहे. आधुनिक नोंदींमध्ये आतापर्यंत केवळ तीन अतिशय तीव्र एल निनो नोंदले गेले: २०१५-१६ (२.६°C), १९९७-९८ (२.४°C) आणि १९८२-८३ (२.१°C). यावेळी तापमान विसंगती ३.८°C पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज असून ती आजवरची सर्वाधिक ठरू शकते, ज्याचा मान्सूनवर परिणाम संभवतो.
📌 परीक्षेसाठी: परीक्षेसाठी: एल निनो म्हणजे मध्य-पूर्व विषुववृत्तीय प्रशांत महासागरातील पृष्ठीय पाण्याचे असामान्य तापमानवाढ; भारतात ती सामान्यतः कमकुवत मान्सूनशी जोडली जाते.
महाराष्ट्रनागरिक सेवांमध्ये एआय वापरावर मंत्रालयात ‘प्रिल्यूड परिषद २०२६’
भारतीय लोक प्रशासन संस्थेच्या महाराष्ट्र प्रादेशिक शाखेने मंत्रालयात ‘प्रिल्यूड परिषद २०२६’ आयोजित केली. ‘कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या युगातील नागरिक सेवा’ हा परिषदेचा विषय होता. माजी मुख्य सचिव स्वाधीन क्षत्रिय अध्यक्षस्थानी होते. शासकीय सेवा सुलभ व पारदर्शक करण्यासाठी एआयचा वापर, एकात्मिक डिजिटल सेवा प्रणाली आणि शेतीसाठी स्मार्ट मार्गदर्शन यांवर तज्ज्ञांनी चर्चा केली. नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पाचे प्रतिनिधीही सहभागी झाले.
📌 परीक्षेसाठी: भारतीय लोक प्रशासन संस्थेचे (IIPA) मुख्यालय नवी दिल्ली येथे असून तिची स्थापना १९५४ मध्ये झाली.
योजनाजन आरोग्य योजना अधिक पारदर्शक करण्याची मुख्यमंत्र्यांची ग्वाही
नागपूरमधील वर्धमान नगर येथे ३०० खाटांच्या न्यू एरा मल्टीस्पेशालिटी रुग्णालयाचे उद्घाटन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी केले. महात्मा जोतिराव फुले जन आरोग्य योजना अधिक पारदर्शक व प्रभावीपणे राबवण्याची ग्वाही त्यांनी दिली. सर्वसामान्यांना परवडणारे उपचार मिळावेत म्हणून योजनेत २,४०० आजारांचा समावेश केल्याचे त्यांनी सांगितले. नागपूर वैद्यकीय केंद्र म्हणून विकसित होत असून मेडिकल टुरिझमला चालना मिळत असल्याचेही ते म्हणाले.
📌 परीक्षेसाठी: ही योजना पूर्वी ‘राजीव गांधी जीवनदायी आरोग्य योजना’ (२०१२) या नावाने ओळखली जात असे.